MY CHIANG MAI

ทุง อ่านเป็นภาษาล้านนาว่า ‘ตุง’


“ตุง” มีคำแปลที่ใกล้เคียงคือ  “ธง”   

คนล้านนาถือเอา “ตุง” เป็นเครื่องใช้ในการประกอบพิธีกรรม   “ตุง” มีลักษณะตรงกับ “ปฏากะ” ในภาษาบาลี  และตรงกับลักษณะของ “ธงปฏาก”  หรือ “ธงตะขาบ” ของภาคกลางหรือ ของมอญ
“ตุง” ของล้านนาที่เรียกว่า “ตุงตะขาบ” จะเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ส่วนกว้างไม่มาก  แต่ความยาวจะยาวมากกว่า  มีไม้คั่นเป็นปล้อง ปลายไม้ติดเครื่องประดับตุ้งติ้ง  ที่หัวตุงจะเป็นที่แขวน แล้วห้อยประดับปล่อยชายทอดยาวลงมาเบื้องล่าง มองดูคล้ายตัวตะขาบ

คนล้านนาใช้ “ตุง”มาช้านานเนื่องจากพบในศิลาจารึกที่วัดพระยืนจังหวัดลำพูนว่า พระยากือนาเจ้าเมืองเชียงใหม่และบริพาร ถือ “ช่อตง”  ฯลฯ ไปต้อนรับพระสุมนเถระที่มาจากสุโขทัย
“ช่อ” คือธงสามเหลี่ยมขนาดเล็ก ส่วน “ตง” ก็คือตุง

“ตุง” ทำจากวัสดุหลายชนิด เช่น ผ้า ใยฝ้าย กระดาษ ไม้ และโลหะ แล้วแต่การใช้งาน  “ตุง”มีหลายรูปแบบ เช่น

ตุงประดับ  ใช้ตกแต่งสถานที่ ให้เกิดความสวยงาม  เวลาลมพัดปลายตุงจะพลิ้วไปมาทำให้เจริญตา เจริญใจ  เช่น ประดับในวัดที่มีงานสมโภช  ลองสังเกตดูก็ได้ว่า ในล้านนา หากวัดไหนมีงานบุญ จะมีการประดับตุงนำทางไปสู่บริเวณงาน  ผู้ใหญ่เล่าเรื่องการประดับตุงแบบนี้ให้ฟังว่า  เพื่อที่ศรัทธาผู้มาจากบ้านอื่น จะได้รู้จักทางไปวัด  นับเป็นการอำนวยความสะดวก  โดยอาศัยตุงเป็นเครื่องหมายบอกทาง
ตุงประดับ ยังมีอีกหลายชนิด เช่น ตุงชัย ตุงกระด้าง ตุงบอก ตุงช้าง และตุงพระบด เป็นต้น

ตุงพิธี ใช้ประกอบพิธีกรรมทั้งงานมงคลและอวมงคล
-   ตุงสำหรับงานมงคล เช่น ตุงค่าคิง ตุงสิบสองราศี ตุงไส้หมู ตุงเจดีย์ทราย ตุงค้าง เป็นต้น
-   ตุงสำหรับใช้เป็นพุทธบูชาเฉพาะ เช่น ตุงซาววา หรือ ตุงพันวา  ซึ่งมีความยาวมากกว่าตุงชัยธรรมดา
-   ตุงประกอบการเทศน์ โดยเฉพาะงานตั้งธัมม์หลวง หรือเทศน์มหาชาติ  หรือการเทศน์พระเจ้าสิบชาติ  เช่น ตุงดินใช้กับกัณฑ์เตมินชาดก  ตุงไม้ใช้กับกัณฑ์สุวรรณสาม  ตุงเงินใช้กับกัณฑ์เวสสันดร เป็นต้น
-   ส่วนตุงสำหรับงานอวมงคล เช่น ตุงสามหาง (ตุง 3 ชาย) ใช้กับงานศพ  ตุงแดงใช้สำหรับผีตายโหง
ถ้าไปทางภาคเหนือ  แล้วเห็นใครถือตุงสามหางเดินผ่านมา แปลว่านั่นคือขบวนศพกำลังจะเดินทางไปป่าช้า  หรือ ถ้าเห็นตุงแดงปักอยู่ข้างถนน แปลว่าที่ตรงนั้นเกิดอุบัติเหตุและมีคนตายเนื่องจากตุงเป็นเรื่องของพิธีกรรมในวาระต่าง ๆ   ถึงแม้ว่าตุงจะมีความสวยงาม ลมพัดแล้วพลิ้วน่าดู  โดยทั่วไปคนล้านนาจะไม่เอาตุงมาแห่เล่น หรือเอามาปักเล่นในบ้าน

 

 

เรื่อง  ชมรมฮักตั๋วเมือง สำนักส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ภาพ  chiangmaiworldheritage.net

แชร์บทความนี้

CONTACTS


แม่น้ำปิง วิถีและวัฒนธรรมในภาพถ่ายทางอากาศ

ชมนิทรรศการ 84 ปี อินสนธิ์ วงศ์สาม ที่คาเฟ่แห่งใหม่กลางเมืองลำพูน

Kaomai Estate 1955 รับรางวัล UNESCO Asia-Pacific Awards for Cultural Heritage Conservation