MY HERITAGE

โขง ความสง่างามแห่งล้านนาที่พบได้ตั้งแต่หน้าประตูวัด

ซุ้มประตู หรือที่คนล้านนาเรียกว่า 'โขง' คือทางเข้าหลักของวัด โดดเด่นด้วยยอดทรงปราสาทที่เป็นงานปูนปั้นก่อเป็นชั้นลดหลั่นกันไป ส่วนใหญ่เป็นลายพรรณพฤกษา หงส์ นก พญานาค และอื่นๆ สันนิษฐานว่าประตูทรงโค้งนี้น่าจะพัฒนามาจากซุ้มประตูโตรณะรอบสถูปสาญจี อันเป็นโครงสร้างหินที่เก่าแก่ที่สุดในอินเดีย (สร้างขึ้นในรัชสมัยพระเจ้าอโศกมหาราช ราวพุทธศตวรรษที่ 3)


ประตูโตรณะหน้าสถูปสาญจี (ภาพจาก wikipedia)

นอกจากมีบทบาทเป็นทางเข้า โขงยังเป็นเครื่องหมายบอกอาณาเขตของพุทธสถาน สัญลักษณที่บอกให้ผู้เข้ามาได้ตระหนักว่าพื้นที่ต่อจากนี้คือดินแดนอันศักดิ์สิทธิ์ โขงหลายแห่งจึงไม่เพียงมีปูนปั้นที่สวยงาม หากยังปรากฏรูปทวารบาลหรือผู้เฝ้าประตู เป็นภาพของทวยเทพในปางข่มขวัญ ซึ่งมีความหมายถึงการข่อความชั่วร้ายให้พ้นจากเขตแดนศักดิ์สิทธิ์


โขงวัดเจ็ดยอด (ภาพจาก gerryganttphotography.com)

แม้ว่าในเอกสารล้านนาจะมีการกล่าวถึงโขงมาตั้งแต่สมัยพญากือนา หากซุ้มโขงที่เก่าแก่ที่พบได้ในขณะนี้สันนิษฐานว่าไม่น่าจะมีอายุเก่าแก่ไปมากกว่าราวพุทธศตวรรษที่ 21 หนึ่งในนั้นคือซุ้มโขงของวัดเจ็ดยอด (วัดโพธารามมหาวิหาร) ซึ่งปัจจุบันอยู่ในสภาพชำรุด และยอดด้านบนพังทลายลงมาแล้ว โดยยังเหลือเพียงเสากรอบประตูที่มีลวดลายปูนปั้นประดับอยู่


โขงวัดพระธาตุลำปางหลวง, ลำปาง

โขงที่มีรูปแบบสมบูรณ์ และว่ากันว่างดงามที่สุดแห่งหนึ่งในแผ่นดินล้านนาอยู่ที่วัดพระธาตุลำปางหลวง มียอดโขงเป็นทรงปราสาท ประดับตบแต่งเป็นลวดลายดอกไม้และสัตว์หิมพานต์ โดยประตูแห่งนี้ยังถูกใช้เป็นสัญลักษณ์เมืองลำปางในตราที่เป็นทางการของจังหวัด


โขงวัดพระธาตุหริภุญไชย, ลำพูน


โขงวัดไหล่หิน, ลำปาง

โขงยังถูกปรับใช้ให้เป็นซุ้มประตูทางเข้าวิหารและอุโบสถ ที่เห็นได้ชัดคือประตูเข้าพระอุโบสถของวัดพระสิงห์ เป็นโขงที่ตบแต่งด้วยงานปั้นปิดทองอันงดงามยิ่ง ทั้งนี้โขงดังกล่าวยังเป็นลักษณะเฉพาะของประตูซุ้มของอาคารศาสนสถานในยุคหลังจากที่ล้านนาเข้ามาอยู่ใต้การปกครองของสยามด้วย


โขงหน้าอุโบสถวัดพระสิงห์ (ภาพจาก http://www.indochinaexplorer.com/viewhotshot.php?hotid=167)

แชร์บทความนี้

CONTACTS


รุกขมรดกของแผ่นดิน: ต้นไม้ในฐานะมรดกของประเทศในเชียงใหม่

สักการะ 9 พระพุทธรูปคู่เมืองเชียงใหม่ ต้อนรับประเพณีปี๋ใหม่เมือง

ความงามของเจดีย์ล้านนา ตอนที่ 2: เจดีย์ทรงปราสาท